|
26/7/2026
|
Fast track στρατηγική για τα Ύδατα
|
Βασικά σημεία του νομοσχεδίου που βρίσκεται ήδη στη Βουλή
|
|
|
Προοίμιο: Το νερό αποτελεί τον πολυτιμότερο φυσικό πόρο και το θεμέλιο κάθε μορφής ζωής, κοινωνικής οργάνωσης και οικονομικής δραστηριότητας. Ως αδιαπραγμάτευτο δημόσιο αγαθό και στρατηγικό εθνικό απόθεμα, η διαχείρισή του υπερβαίνει τα όρια μιας απλής τεχνικής πρόκλησης, αποτελώντας κρίσιμο παράγοντα για τη δημόσια υγεία, την επισιτιστική ασφάλεια, και την περιβαλλοντική ισορροπία. Παράλληλα, η επάρκεια, η προστασία και η ανθεκτικότητα των υδατικών πόρων συνιστούν ζήτημα εθνικής ασφάλειας, καθώς επηρεάζουν άμεσα τη σταθερότητα, την κοινωνική συνοχή και τη στρατηγική ανθεκτικότητα της χώρας. Στη σύγχρονη εποχή, υπό την επίδραση της κλιματικής κρίσης και των αυξανόμενων πιέσεων στην υδατική ασφάλεια, η ολιστική προσέγγιση της διαχείρισης των υδατικών πόρων αναδεικνύεται σε μείζονα εθνική προτεραιότητα και προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας.
Η παρούσα Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα συνιστά το στρατηγικό πλαίσιο, το οποίο θέτει τις προτεραιότητες και χαράσσει τις κατευθυντήριες γραμμές της χώρας για την προώθηση της βιώσιμης διαχείρισης του νερού και τη μακροπρόθεσμη προστασία των διαθέσιμων υδάτινων πόρων. Με πλήρη επίγνωση των προκλήσεων - από τα φαινόμενα λειψυδρίας και τα ακραία πλημμυρικά συμβάντα έως τον κατακερματισμό αρμοδιοτήτων, τις υστερήσεις επιχειρησιακής απόκρισης, και τις ανάγκες εκσυγχρονισμού των υποδομών - η Στρατηγική διασφαλίζει τη συνοχή μεταξύ της πολιτικής βούλησης, του στρατηγικού σχεδιασμού και της επιχειρησιακής εφαρμογής.
...
Με την υιοθέτηση της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα, η Πολιτεία εγκαθιδρύει έναν μακρόπνοο οδικό χάρτη που εγγυάται την προστασία των υδατικών πόρων, τη βιωσιμότητα και την ευημερία των μελλοντικών γενεών.
1. Όραμα και αποστολή
Το όραμα της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα είναι: «Η διασφάλιση της υδατικής ασφάλειας και της κλιματικής ανθεκτικότητας της χώρας, μέσα από μια ορθολογική, ψηφιακά προηγμένη και ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτων, που εγγυάται το δικαίωμα πρόσβασης σε ποιοτικό νερό για όλους, προστατεύει τα υδάτινα οικοσυστήματα και αποτελεί πυλώνα βιώσιμης κοινωνικοοικονομικής ευημερίας.»
Πυλώνας 1 — Νερό ως εγγύηση ζωής, υγείας και ευημερίας
Το νερό αντιμετωπίζεται ως κρίσιμος εθνικός πόρος, δικαίωμα και προϋπόθεση δημόσιας υγείας, κοινωνικής συνοχής και βιώσιμης ανάπτυξης (επηρεάζοντας καθοριστικά τη «φέρουσα ικανότητα» κάθε περιοχής). Διασφαλίζεται δίκαιη και αξιόπιστη πρόσβαση σε επαρκές και ποιοτικό νερό, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας των υδατικών συστημάτων αποτελεί αναγκαία συνθήκη για τη μακροπρόθεσμη διαθεσιμότητα του πόρου.
Πυλώνας 2 — Κλιματική θωράκιση με πρόληψη και ασφάλεια
Εδραιώνεται στο σχεδιασμό η αρχή της πρόληψης έναντι της αντιμετώπισης κινδύνων και της διαχείρισης των κρίσεων. Απαιτείται η ενδυνάμωση της μετάβασης από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε ένα συνεκτικό πλαίσιο πρόληψης, ετοιμότητας και ανθεκτικότητας απέναντι σε ξηρασίες και πλημμύρες, υπό τις πιέσεις της κλιματικής αλλαγής. Η διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με τα ύδατα (water risks) ενσωματώνεται ως πάγια παράμετρος σχεδιασμού και μηχανισμός ασφαλείας.
Πυλώνας 3 — Σύγχρονη διακυβέρνηση: γνώση, διαφάνεια, ικανότητα υλοποίησης
Η αποτελεσματική πολιτική για τα ύδατα θεμελιώνεται στην αξιόπιστη γνώση, στη διαφάνεια και στην ικανότητα υλοποίησης των κατευθύνσεων και των πολιτικών. Προσανατολίζεται στην ενίσχυση της παρακολούθησης και της αξιόπιστης τεκμηρίωσης, στην ενοποίηση και αξιοποίηση της πληροφορίας μέσω ψηφιακών εργαλείων, στο θεσμικό συντονισμό και στην επαρκή διοικητική και επιστημονική υποστήριξη. Παράλληλα, η οικονομική βιωσιμότητα των υπηρεσιών ύδατος αντιμετωπίζεται ως προϋπόθεση για την ποιότητα, τη συντήρηση των υποδομών και τη λογοδοσία προς τον πολίτη, με δίκαιο και διαφανή τρόπο.
4. Άξονες Στρατηγικής
Άξονας 1: Διασφάλιση Ποσοτικής και Ποιοτικής Επάρκειας
Στόχος: Η διασφάλιση της ποσοτικής επάρκειας και της ποιοτικής ακεραιότητας των υδατικών πόρων συνιστά θεμελιώδη προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας. Η μεγάλη εξάρτηση της χώρας από το υπόγειο υδατικό απόθεμα επιβάλλει τη θωράκιση της χρηστής διαχείρισης που σέβεται τους φυσικούς ρυθμούς αναπλήρωσής του, ως κρίσιμη προτεραιότητα για την κατοχύρωση της εθνικής υδατικής ασφάλειας. … Για την ποιοτική επάρκεια των υδάτων απαιτείται ολιστικός σχεδιασμός και επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα για την ανάσχεση της διάχυτης ρύπανσης, παράλληλα με την ενίσχυση της παρακολούθησης και ελέγχου των σημειακών πηγών ρύπανσης. Επισημαίνεται επίσης ότι η ποιοτική κατάσταση των υδάτων είναι αλληλένδετη με την ποσοτική τους κατάσταση.
Στρατηγικό Πλαίσιο: Σκοπός είναι η μετάβαση σε ένα μοντέλο διαχείρισης που εγγυάται τη διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και την αειφορία των υδατικών συστημάτων.
Στρατηγική επιδίωξη είναι η καθιέρωση της ολιστικής προσέγγισης στη διαχείριση των υδατικών αποθεμάτων με κύριες συνιστώσες την εξισορρόπηση των χωρικών και τομεακών πιέσεων από τη ζήτηση, τη δραστική μείωση των απωλειών στη χρήση, την εξάλειψη πρακτικών που οδηγούν στην υπεράντληση των υδάτων, και την ενσωμάτωση των αρχών της κυκλικής οικονομίας στον κύκλο του νερού (water circularity) με την προώθηση της επαναχρησιμοποίησης των επεξεργασμένων υδάτων για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών, όπου αυτό είναι εφικτό.
Άξονας 2: Κλιματική Ανθεκτικότητα και Διαχείριση Κινδύνων
Στόχος: Η διαχείριση των υδατικών πόρων επιτάσσει μια ολιστική και ενοποιημένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση των ακραίων υδρολογικών φαινομένων, όπως οι πλημμύρες και οι ξηρασίες. Κεντρική προτεραιότητα αποτελεί η ενσωμάτωση της πρόληψης στον πυρήνα του σχεδιασμού, μέσα από ένα δυναμικό συνδυασμό τεχνικών παρεμβάσεων και λύσεων βασισμένων στη φύση (Nature-Based Solutions - NBS). Ο συνδυασμός αυτός διασφαλίζει τη βέλτιστη δυνατή κλιματική θωράκιση του υδατικού συστήματος. (* Αυτό αφορά και τη διαχείριση του ρέματος «Βριλησσού»).
Στρατηγικό Πλαίσιο: Επιδιώκεται η οικοδόμηση μια κλιματικά ανθεκτικής κοινωνίας που υιοθετεί το μοντέλο της «πρόληψης αντί της θεραπείας» και διατηρεί υψηλό βαθμό ετοιμότητας απέναντι στους υδατικούς κλιματικούς κινδύνους. Η ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών κλιματικών κινδύνων απαιτεί ριζική αναθεώρηση του σχεδιασμού στην πράξη, όπου οι τεχνικές παρεμβάσεις συλλειτουργούν με τις φυσικές διεργασίες για τον μετριασμό της τρωτότητας και την ενίσχυση της προσαρμοστικής ικανότητας των υποδομών και των οικοσυστημάτων από τις πλημμύρες και τις ξηρασίες.
Οι Λύσεις Βασισμένες στη Φύση (NΒS) αναδεικνύονται σε δομικό στοιχείο του σύγχρονου σχεδιασμού. Μέσω βιώσιμων φυσικών παρεμβάσεων ενισχύεται η φυσική αποθηκευτική ικανότητα και η ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων. Ταυτόχρονα, συμβάλλουν στον περιορισμό της εδαφικής διάβρωσης και στην απομείωση των πλημμυρικών αιχμών, προστατεύοντας το φυσικό και δομημένο περιβάλλον.
Άξονας 3: Οριζόντια Διασύνδεση Τομεακών Πολιτικών
Στόχος: Το νερό αναγνωρίζεται ως στρατηγικός οριζόντιος καταλύτης του αναπτυξιακού σχεδιασμού. Η προσέγγιση αυτή εδράζεται στη στενή αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση μεταξύ υδατικών πόρων, ενέργειας, αγροδιατροφής και οικοσυστημάτων - το ονομαζόμενο Water-Energy-Food-Ecosystem (WEFE) Nexus. Η υιοθέτηση αυτής της ολιστικής οπτικής προτάσσει τη διατομεακή διασύνδεση πολιτικών και δράσεων, με στόχο τη μεγιστοποίηση της αποδοτικότητας των πόρων και την άμβλυνση των συγκρουόμενων προτεραιοτήτων μεταξύ των τομεακών πολιτικών.
...
Διαμορφώνεται επομένως ένα ευέλικτο και ανθεκτικό πλαίσιο διατομεακής διακυβέρνησης, ικανό να εξισορροπεί αντικρουόμενα συμφέροντα, να αναδεικνύει την αξία των οικοσυστημικών υπηρεσιών, και να ανταποκρίνεται στις πιέσεις της ζήτησης του νερού. Η προσέγγιση αυτή μετατρέπει την υδατική ασφάλεια σε εργαλείο στρατηγικής προσαρμογής, διασφαλίζοντας τη δυναμική ισορροπία μεταξύ οικονομικής ανάπτυξης, επισιτιστικής ασφάλειας και προστασίας των οικοσυστημάτων.
Άξονας 4: Ψηφιακός Μετασχηματισμός και Γνώση
Στόχος: Επιδιώκεται ο πλήρης ψηφιακός μετασχηματισμός της διαχείρισης της πληροφορίας από πλευράς παρόχων υπηρεσιών ύδατος και των διοικητικών διαδικασιών από πλευράς υπηρεσιών, η διασφάλιση της δυναμικής διαλειτουργικότητας και η ενσωμάτωση τεχνολογιών αιχμής, ώστε η έγκυρη επιστημονική τεκμηρίωση να καταστεί προσβάσιμη, διαφανής και αξιοποιήσιμη σε κάθε επίπεδο λήψης αποφάσεων.
…
Στο επίκεντρο βρίσκεται η εδραίωση ενός σύγχρονου και ισχυρού Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων, το οποίο θα καλύπτει ολιστικά την επικράτεια, παρέχοντας σε συστηματική βάση δεδομένα υψηλής ακρίβειας για την ποσοτική και ποιοτική κατάσταση των υδάτων.
Άξονας 5: Βελτίωση Διακυβέρνησης και Θεσμική Θωράκιση
Στόχος: Η εγκαθίδρυση ενός σύγχρονου και λειτουργικού μοντέλου διακυβέρνησης αποτελεί τον θεμέλιο λίθο για την ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων. Οι θεσμικές δομές και μηχανισμοί στη διακυβέρνηση οφείλουν να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες προκλήσεις και να διασφαλίζουν την ορθή, συνεπή και βιώσιμη εφαρμογή των πολιτικών.Στρατηγικό Πλαίσιο: Στρατηγική επιδίωξη αποτελεί η δομική αναβάθμιση του συστήματος διακυβέρνησης, με σκοπό τη διασφάλιση της συνοχής και της ομογενοποίησης των πολιτικών σε επιχειρησιακό επίπεδο.
Στο επίκεντρο της θεσμικής θωράκισης τίθεται η ενίσχυση της επιχειρησιακής ικανότητας των παρόχων ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις υφιστάμενες αλλά και τις μελλοντικές απαιτήσεις της νομοθεσίας (με βάση το νέο ενωσιακό και εθνικό πλαίσιο) και να βελτιώσουν την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους πολίτες/χρήστες και η μακροπρόθεσμη συνέχεια της εθνικής πολιτικής για τα ύδατα, μέσα από την εδραίωση σταθερών και ανθεκτικών δομών διακυβέρνησης που ενσωματώνουν τις σύγχρονες προκλήσεις. Κρίσιμα σημεία είναι η διασφάλιση της διοικητικής επάρκειας, η ενίσχυση των μηχανισμών παρακολούθησης και εποπτείας στην υλοποίηση των πολιτικών, και η ενδυνάμωση των θεσμικών εργαλείων που εγγυώνται τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αδιάλειπτη εφαρμογή των στρατηγικών στόχων σε βάθος χρόνου.
Η δημιουργία δύο μεγάλων στρατηγικών πόλων με επίκεντρο την ΕΥΔΑΠ ΑΕ και την ΕΥΑΘ ΑΕ, με την απορρόφηση παρόχων γειτονικών περιοχών και την ταυτόχρονη επέκταση στην άρδευση σε μέρος της Στερεάς Ελλάδας και στη Χαλκιδική αντίστοιχα, θα λειτουργήσει ως υπόδειγμα για τον τρόπο αποτελεσματικής αναδιοργάνωσης των παρόχων υπηρεσιών ύδατος. Ταυτόχρονα, η δημιουργία του ΟΔΥΘ ΑΕ (Οργανισμός Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας Ανώνυμη Εταιρεία) αποσκοπεί στην ωρίμανση της ολιστικότερης διαχείρισης της άρδευσης και της δικαιότερης κατανομής και χρήσης του αρδευτικού νερού προς όφελος του συνόλου των αγροτών της Θεσσαλίας. Οι πρωτοβουλίες αυτές αποτελούν την αφετηρία και θέτουν τα θεμέλια για τη σταδιακή επέκταση ενός σύγχρονου μοντέλου διακυβέρνησης σε ολόκληρη την επικράτεια, ικανού να ανταποκριθεί στις αυξημένες προκλήσεις του σήμερα και του μέλλοντος.
Άξονας 6: Οικονομική Βιωσιμότητα και Κοινωνική Δικαιοσύνη
Στόχος: Η διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης σε υπηρεσίες ύδατος υψηλής ποιότητας με προσιτό κόστος είναι θεμελιώδης κανόνας. Μέσω ενός διαφανούς και δίκαιου συστήματος τιμολόγησης που βασίζεται στην ορθή και πλήρη κοστολόγηση, προωθείται η κοινωνική ευθύνη και δικαιοσύνη και ταυτόχρονα ενισχύεται η χρηστή διαχείριση των υδατικών πόρων.
Στρατηγικό Πλαίσιο: Βασική επιδίωξη αποτελεί η κατοχύρωση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των υπηρεσιών ύδατος, μέσω της εξασφάλισης των αναγκαίων οικονομικών πόρων για την αδιάλειπτη λειτουργία, τον εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση των υποδομών, συμπεριλαμβανομένων δράσεων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Προς αυτήν την κατεύθυνση, εφαρμόζεται η ορθολογική τιμολόγηση που στοχεύει στην πλήρη (με τους όρους και προϋποθέσεις του άρθρου 9 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ) ανάκτηση του κόστους παροχής υπηρεσιών ύδρευσης/αποχέτευσης – συμπεριλαμβανομένου του περιβαλλοντικού κόστους και του κόστους πόρου, ώστε να προωθείται η υπεύθυνη διαχείριση των υδατικών πόρων και να αποτρέπονται φαινόμενα αλόγιστης και μη βιώσιμης χρήσης τους.
….
Σε αυτό το πλαίσιο, η οικονομική βιωσιμότητα συνδέεται άρρηκτα με την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, μετατρέποντας την τιμολογιακή πολιτική σε εργαλείο κοινωνικής συνοχής και δικαιοσύνης, περιβαλλοντικής ευθύνης και χρηστής οικονομικής διακυβέρνησης.
5.1 Πολιτική Διαχείρισης Ζήτησης και Εξοικονόμησης Νερού
Κατεύθυνση: Προτεραιότητα στη μείωση της κατανάλωσης νερού σε όλους τους τομείς(αστικό, αγροτικό, βιομηχανικό, κ.α.) μέσω της βελτίωσης της αποδοτικότητας, της μείωσης των απωλειών και της προώθησης καινοτόμων τεχνολογιών εξοικονόμησης νερού. Η άρδευση αποτελεί βασικό τομέα παρεμβάσεων λόγω της υψηλής συμμετοχής του στη συνολική ζήτηση και κατανάλωση υδατικών πόρων.
5.3 Πολιτική Προστασίας Υδατικών Συστημάτων
Πολιτικές Δράσεις:
• Προώθηση Λύσεων βασισμένων στη Φύση (Nature-Based Solutions): Ενσωμάτωση «πράσινων» υποδομών για τη συγκράτηση και διαχείριση των υδάτων, την αποκατάσταση και διατήρηση των υδατικών οικοσυστημάτων και την αντιμετώπιση πλημμυρικών φαινομένων.
• Στρατηγική προστασία υπόγειων υδροφορέων από υπεράντληση και υφαλμύρυνση, μέσω αποδοτικών μηχανισμών ελέγχου απολήψεων νερού σε συνδυασμό με προγράμματα τεχνητού εμπλουτισμού και αποκατάστασης των υπόγειων υδροφορέων.
• Ενίσχυση και βελτιστοποίηση του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων (ΕΔΠΥ), με σκοπό την εξάλειψη της απουσίας μετρήσεων και τον περιορισμό της χρήσης.
• Αποτελεσματικός μηχανισμός ελέγχου και εποπτείας ρύπανσης: Βελτίωση και ενίσχυση της αποδοτικότητας του μηχανισμού ελέγχου και εποπτείας με στοχευμένα συστήματα παρακολούθησης για τη λεπτομερέστερη καταγραφή των πιέσεων με χωρική αποτύπωση, τον περιορισμό των διάχυτων και σημειακών πηγών ρύπανσης (γεωργικά λιπάσματα, φυτοφάρμακα, βιομηχανία, αστικά λύματα και στερεά απόβλητα), και την πλήρη εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει».
5.4 Πολιτική Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Αλλαγή
Κατεύθυνση: Ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προσαρμοστικότητας έναντι ακραίων υδρολογικών φαινομένων (πλημμύρες, ξηρασία/λειψυδρία), μέσω ολοκληρωμένων, ευέλικτων και καινοτόμων παρεμβάσεων που εγγυώνται τη βιωσιμότητα και την ασφάλεια των υδατικών πόρων.
Πολιτικές Δράσεις: • Δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων νερού: Ανάπτυξη ταμιευτήρων, τεχνητού εμπλουτισμού υπόγειων υδροφορέων και άλλων υποδομών αποθήκευσης υδάτων, με στόχο την εξισορρόπηση της προσφοράς και ζήτησης σε περιόδους ξηρασίας.
• Προώθηση υποδομών πολλαπλού σκοπού: Σχεδιασμός και υλοποίηση υποδομών που εξυπηρετούν πολλαπλές λειτουργίες, όπως ύδρευση, άρδευση, αντιπλημμυρική προστασία και περιβαλλοντική αποκατάσταση- σε συνδυασμό και με λύσεις βασισμένες στη φύση (NbS), όπως και η ορεινή υδρονομία, ενισχύοντας την ευελιξία, την αποδοτικότητα και την ανθεκτικότητα στη διαχείριση των υδάτων έναντι ακραίων καιρικών φαινομένων.
...
• Προστασία και ενίσχυση κρίσιμων υποδομών: Θωράκιση των υποδομών ύδρευσης, άρδευσης, αποχέτευσης και όμβριων υδάτων έναντι ακραίων καιρικών φαινομένων, μέσω στοχευμένων τεχνικών αναβαθμίσεων και ενσωμάτωσης προτύπων ανθεκτικότητας στον σχεδιασμό.
• Δυναμική διαχείριση ζήτησης βάσει διαθεσιμότητας σε περιόδους κρίσης με τη καθιέρωση ιεραρχημένου συστήματος προτεραιοτήτων χρήσης, ώστε η ζήτηση να περιορίζεται αυτόματα για μη ζωτικές χρήσεις, διασφαλίζοντας την ύδρευση και τις κρίσιμες καλλιέργειες.
• Ανάπτυξη συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για πλημμύρες και φαινόμενα ξηρασίας/λειψυδρίας, με στόχο την έγκαιρη ενημέρωση των αρμόδιων φορέων και του πληθυσμού και τη μείωση των επιπτώσεων από ακραία υδρολογικά φαινόμενα.
• Ενίσχυση της καινοτομίας και τεχνολογίας: Υποστήριξη της έρευνας και ανάπτυξης νέων τεχνολογιών για τη βελτίωση του σχεδιασμού στην πρόβλεψη, παρακολούθηση και διαχείριση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στα υδατικά συστήματα.
5.5 Πολιτική Ενσωμάτωσης στον Χωροταξικό/Πολεοδομικό και Κτιριολογικό Σχεδιασμό. Κατεύθυνση: Ενσωμάτωση της υδατικής πολιτικής σε όλα τα επίπεδα χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, με στόχο τη βιώσιμη χρήση γης, την προστασία και αποκατάσταση των υδατικών πόρων, καθώς και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των περιοχών στις υδατικές προκλήσεις και την κλιματική αλλαγή.
5.6 Πολιτική Ψηφιοποίησης και Διαχείρισης Δεδομένων .Κατεύθυνση: Ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου, διαλειτουργικού και ασφαλούς ψηφιακού συστήματος για την παρακολούθηση, διαχείριση και πρόβλεψη της κατάστασης των υδάτων, που θα υποστηρίζει τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων και θα ενισχύει τη διαφάνεια και τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών.
5.7 Πολιτική Οικονομικής Βιωσιμότητας και Ανταποδοτικότητας
Κατεύθυνση: Αποδοτική εφαρμογή των αρχών «ο ρυπαίνων πληρώνει» και «ο χρήστης πληρώνει» σε συνδυασμό με την πλήρη και δίκαιη ανάκτηση του κόστους των υπηρεσιών ύδατος, διασφαλίζοντας την οικονομική βιωσιμότητα και ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών υπό το πρίσμα της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Πολιτικές Δράσεις: • Σταδιακή και ελεγχόμενη εφαρμογή της πλήρους ανάκτησης κόστους στους παρόχους ύδρευσης/αποχέτευσης, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, με σεβασμό στις κοινωνικές και οικονομικές ιδιαιτερότητες, που διασφαλίζει ότι τα έσοδα επιστρέφουν στην κοινωνία μέσω του εκσυγχρονισμού των υποδομών, και της διασφάλισης επάρκειας και ποιότητας νερού.
• Προώθηση οικονομικών εργαλείων που ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση: Εξέταση καθιέρωσης ενιαίων κανόνων στη διαφοροποίηση της τιμολόγησης ανά τομέα χρήσης (αστικό, αγροτικό, βιομηχανικό, τουριστικό, κ.ά.). Εφαρμογή προοδευτικής τιμολόγησης και άλλων οικονομικών εργαλείων (π.χ. πρόγραμμα επιδότησης για απόσυρση υδροβόρων τεχνολογιών) που αντανακλούν το πραγματικό κόστος του νερού και ενθαρρύνουν τη συνετή χρήση και τη μείωση της σπατάλης νερού.
• Υιοθέτηση ενιαίου μηχανισμού κοινωνικής προστασίας, με την εφαρμογή στοχευμένων κοινωνικών τιμολογίων που προστατεύουν τις ευάλωτες ομάδες, διασφαλίζοντας ότι η κοινωνική δικαιοσύνη επιτυγχάνεται όταν ο καθένας συνεισφέρει ανάλογα με τις δυνατότητές του και το υδατικό του αποτύπωμα.
• Δέσμευση χρηματοδοτικών εργαλείων και επενδυτικών προγραμμάτων, με στόχο την υλοποίηση των απαραίτητων υποδομών και την ενίσχυση της καινοτομίας στον τομέα των υδάτων.
• Κατά προτεραιότητα ολοκλήρωση ημιτελών έργων.
• Προώθηση επενδύσεων για την ενεργειακή αποδοτικότητα του υδατικού τομέα και τη μείωση του ενεργειακού κόστους: Ενίσχυση της διασύνδεσης νερού και ενέργειας μέσω της αναβάθμισης των υποδομών ύδρευσης, αποχέτευσης, άρδευσης και επεξεργασίας λυμάτων, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης και του ενεργειακού κόστους, μέσω δράσεων βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης αντλιοστασίων, γεωτρήσεων και δικτύων και υποδομών ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης, προώθησης της ηλεκτρικής διασύνδεσης και της αξιοποίησης ΑΠΕ, στο πλαίσιο της ολιστικής διαχείρισης του νερού.
5.8 Πολιτική Συμμετοχής και Διαφάνειας. Κατεύθυνση: Η εδραίωση μιας νέας κουλτούρας για το νερό, η οποία βασίζεται στη διαφάνεια των παρόχων και την ενεργό συμμετοχή των χρηστών, αναδεικνύοντας την ορθολογική διαχείριση των υδάτων ως κοινή ευθύνη.
6. Στρατηγικές Προτεραιότητες για την Εξειδίκευση Μέτρων
Η κατάρτιση του Προγράμματος Μέτρων των ΣΔΛΑΠ και των ΣΔΚΠ απαιτεί την υιοθέτηση μιας συγκροτημένης στρατηγικής ιεράρχησης, λειτουργικά συνδεδεμένη με τον εξαετή κύκλο εφαρμογής. Η επιλογή των μέτρων οφείλει να διέπεται από τις αρχές της ορθολογικής κλιμάκωσης και της επιχειρησιακής σκοπιμότητας, αποφεύγοντας υπεράριθμες δράσεις που οδηγούν σε διοικητική δυσκαμψία και μειωμένη δυνατότητα υλοποίησης. Τα προτεινόμενα μέτρα πρέπει να εστιάσουν σε παρεμβάσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας, οι οποίες χαρακτηρίζονται από ρεαλισμό, εφαρμοστικότητα και σαφή προσανατολισμό στην επίτευξη τεκμηριωμένων και μετρήσιμων αποτελεσμάτων.
Ειδικότερα, για την αποτελεσματική μετάβαση από τις στρατηγικές κατευθύνσεις πολιτικής στην επιχειρησιακή εφαρμογή, ο καθορισμός και η ιεράρχηση των μέτρων στα ΣΔΛΑΠ και ΣΔΚΠ θα διέπονται από τις ακόλουθες συνιστώσες:
Αποδοτικότητα (Efficiency): Προτεραιότητα δίνεται σε μέτρα που μεγιστοποιούν το όφελος ανά μονάδα πόρου, διασφαλίζοντας παράλληλα την κλιματική ανθεκτικότητα των υποδομών. Στο πλαίσιο αυτό προωθούνται μέτρα για τη δραστική μείωση των απωλειών νερού στα δίκτυα, την ενίσχυση της αποδοτικής χρήσης νερού και τον εκσυγχρονισμό του τομέα άρδευσης, ενισχύοντας ταυτόχρονα την ανθεκτικότητα των υποδομών έναντι των πλημμυρών.
Συνέργεια (Synergy): Επιδιώκεται ο σχεδιασμός μέτρων που εξυπηρετούν ταυτόχρονα πολλαπλούς στόχους. Παραδείγματα αποτελούν οι λύσεις βασισμένες στη φύση (NBS), οι οποίες προσφέρουν ταυτόχρονα αντιπλημμυρική προστασία, εμπλουτισμό υδροφορέων και αναβάθμιση της βιοποικιλότητας, καθώς και η διατομεακή σύνδεση όπως η διασύνδεση της διαχείρισης των υδάτων με την ενέργεια, την αγροδιατροφή και τα οικοσυστήματα (Water-Energy-Food-Ecosystem Nexus) και η σύνδεση της αντιπλημμυρικής προστασίας με τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό.
Διασύνδεση (Interconnection): Ενιαίο πλαίσιο καθορισμού μέτρων που βασίζεται στη λειτουργική διασύνδεση μεταξύ πιέσεων-κατάστασης υδάτων / κινδύνου πλημμύρας και ανάλυσης κόστους/αποτελεσματικότητας των μέτρων. Η προσέγγιση αυτή στοχεύει στην άρση της αποσπασματικότητας του σχεδιασμού μέσω τεκμηριωμένης συσχέτισης, ομοιογένειας και ισοβαρούς συσχέτισης μέτρων μεταξύ των υδατικών διαμερισμάτων, και ενός διασυνδεδεμένου συστήματος πληροφόρησης της προόδου εφαρμογής και της αποδοτικότητας των μέτρων.
Καινοτομία (Innovation): Ενθαρρύνεται η στροφή προς τεχνολογίες αιχμής που προωθούν την κυκλικότητα του νερού και την ανθεκτικότητα των υδατικών συστημάτων, καθώς και η ανάπτυξη ψηφιακών υποδομών (δεδομένα, μετρήσεις, παρακολούθηση, πρόγνωση, έγκαιρη προειδοποίηση) που υπηρετούν τους επιδιωκόμενους στόχους, με γνώμονα την ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας των αρμόδιων φορέων και τη βελτίωση της αποδοτικότητας και ανθεκτικότητας των συστημάτων διαχείρισης ύδατος.
Μετρησιμότητα (Measurability): Ο σχεδιασμός των μέτρων συνοδεύεται από σαφώς προσδιορισμένους ποσοτικούς στόχους, δείκτες επίδοσης και μηχανισμούς παρακολούθησης, όπου αυτό είναι εφικτό, ώστε να διασφαλίζεται η αντικειμενική αξιολόγηση της προόδου υλοποίησης, η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων μεταξύ υδατικών διαμερισμάτων και η τεκμηριωμένη αναθεώρηση των πολιτικών και παρεμβάσεων κατά τους επόμενους κύκλους σχεδιασμού.
7. Κατευθύνσεις Διακυβέρνησης και Συντονισμού
Η επιτυχία της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα εδράζεται στη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και λειτουργικού μοντέλου διακυβέρνησης, το οποίο εγγυάται τη συνέχεια της πολιτικής, τη διαφάνεια και την αποτελεσματική συνέργεια μεταξύ όλων των επιπέδων διοίκησης. Η διακυβέρνηση των υδάτων δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική διαδικασία, αλλά μια στρατηγική επιλογή για τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής ευημερίας.
Οι βασικές κατευθύνσεις εστιάζουν στην ενδυνάμωση των θεσμικών δομών, τον περιορισμό του διοικητικού κατακερματισμού και την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας για την αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών στον τομέα υδάτων.
7.1 Πλαίσιο Οργάνωσης και Θεσμικού Συντονισμού
Για την άρση των διαχρονικών δομικών αδυναμιών και την ενίσχυση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας στη διακυβέρνηση, προωθούνται:
• Ενδυνάμωση και εξορθολογισμός των παρόχων υπηρεσιών ύδατος: Μετάβαση από το σημερινό κατακερματισμένο μοντέλο σε ένα σύγχρονο σύστημα παροχής υπηρεσιών ύδατος, με σκοπό τη διασφάλιση της επιχειρησιακής ικανότητας και οικονομικής βιωσιμότητας των παρόχων. Η διοικητική, τεχνική και οικονομική επάρκεια των παρόχων - αντανακλώντας τη δυνατότητα πλήρους ανάκτησης κόστους*, της μείωσης του μη τιμολογούμενου νερού, και της διασφάλισης υψηλής ποιότητας υπηρεσιών - καθίσταται αναγκαία και απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάληψη του κρίσιμου ρόλου τους στη διαχείριση ενός δημόσιου και στρατηγικού αγαθού που είναι το νερό.
• Μόνιμος μηχανισμός οριζόντιου και κάθετου συντονισμού: Δημιουργία ενός διαλειτουργικού μηχανισμού συνεργασίας που θα συνδέει οργανικά τα επίπεδα διοίκησης, ο οποίος θα διασφαλίζει ότι οι παρεμβάσεις – από τα έργα υποδομής μέχρι τα χρηματοδοτικά εργαλεία – ευθυγραμμίζονται πλήρως με την Εθνική Στρατηγική, τα ΣΔΛΑΠ και τα ΣΔΚΠ. Θα λειτουργεί ως κόμβος συντονισμού, εξαλείφοντας αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων, περιορίζοντας καθυστερήσεις και αποτρέποντας την υιοθέτηση αντικρουόμενων πολιτικών.
• Ενίσχυση της διατομεακής σύγκλισης: Πλήρης εναρμόνιση των τομεακών πολιτικών - γεωργία, ενέργεια, χωροταξία, βιομηχανία, τουρισμός - με τις πολιτικές στον τομέα υδάτων. Η προσέγγιση αυτή απαιτεί ουσιαστική ενίσχυση του διατομεακού συντονισμού σε όλα τα επίπεδα διοίκησης, ώστε η διαχείριση του νερού να μην λειτουργεί ως «παράπλευρη διάσταση» αλλά ως κεντρικό θεμέλιο της βιώσιμης ανάπτυξης.
• Ενδυνάμωση του ρόλου της Αποκεντρωμένης Διοίκησης: Λειτουργικός εκσυγχρονισμός της Αποκεντρωμένης Διοίκησης με στόχο τη μετατροπή της σε ένα ισχυρό επιχειρησιακό βραχίονα. Η αναβάθμιση εστιάζει στην ενίσχυση της επιχειρησιακής της ικανότητας να λειτουργεί ως κεντρική μονάδα στρατηγικής παρακολούθησης της υλοποίησης του προγράμματος μέτρων των ΣΔΛΑΠ/ΣΔΚΠ, καθώς και ως βασικός μηχανισμός συντονισμού των αρμόδιων φορέων για την εφαρμογή των μέτρων.
Εδώ ολόκληρο το νομοσχέδιο
|
|
|
81
|
|
|
|
|
|
|